Kínverska geimfariđ Chang'e 3 er lent á tunglinu!

20130109_change3_artwork_f840.jpg

Yutu tungljeppi Kínverja. Teikning: Glen Nagle

Uppfćrt kl. 21:15 laugardaginn 14. desember

Yutu jeppinn er farinn af stađ!

Emily Lakdawalla hjá The Planetary Society útbjó ţessar gif myndir af jeppanum aka af stađ (myndunum er hrađađ)

20131214_change3_rover_deploy_final.gif

20131214_change3_rover_deploy_2_transfer.gif

20131214_change3_rover_deploy_1_roll.gif

 

Uppfćrt kl. 13:15 laugardaginn 14. desember 

Chang'e 3 lenti heilu og höldnu á tunglinu fyrir örfáum mínútum, rétt á undan áćtlun! Til hamingju Kínverjar! Viđ fáum vonandi fyrstu myndirnar í kvöld og birtum ţćr ađ sjálfsögđu hér hjá okkur!

Fyrsta myndin er hér undir og sýnir grjót í kringum lítinn gíg.

20131214_change_3_surface_photo_f840.jpg

- -  

Fremur lítiđ hefur veriđ fjallađ um kínverska geimfariđ Chang’e 3 í íslenskum fjölmiđlum. Ţađ er mjög miđur ţví leiđangurinn er sögulegur: Ţetta í fyrsta sinn sem Kínverjar lenda á tunglinu og fyrsta mjúka tungllendingin síđan áriđ 1976.

Chang’e 3 á ađ lenda á tunglinu laugardaginn 14. desember klukkan 13:40 ađ íslenskum tíma, um ţađ bil tveimur stundum fyrr en áćtlađ var. Geimfarinu var skotiđ á loft 1. desember síđastliđinn og hefur variđ undanförnum dögum á braut um tungliđ. Hćgt er ađ lesa meira um geimfariđ á Stjörnufrćđivefnum.

Vísindamenn og áhugamenn um tunglrannsóknir bíđa spenntir eftir ađ geimfariđ lendi og hefji störf á Mánanum. Lendingarferliđ hefst í 15 km hćđ yfir tunglinu. Í um 100 metra hćđ tekur sjálfstýring geimfarsins viđ. Ţá munu myndavélar og tölvur um borđ í geimfarinu sjá um ađ finna heppilegan lendingarstađ. Í 4 metra hćđ verđur slökkt á bremsuflaugunum og lendir fariđ síđan mjúklega á tunglinu.

Eftir lendingu mun Chang’e 3 lendingarfariđ opna sólarrafhlöđurnar og hlađa jeppann Yutu (Kanínuna, gćludýr kínversku tunglgyđjunnar Chang’e). Örfáum klukkustundum eftir lendingu mun jeppinn aka af lendingarfarinu og stuttu síđar fáum viđ myndir af báđum förum á yfirborđi tunglsins.

Vćntanlega verđur hćgt ađ fylgjast međ umfjöllun um lendinguna hjá kínversku sjónvarpsstöđinni CCTV.

Hvađ á Chang’e 3 ađ rannsaka?

Yfirborđ tunglsins skiptist í tvennt: Í ljósleit hálendissvćđi og dökkleit láglendissvćđi sem viđ köllum höf. Munurinn á litnum er fólginn í berginu sem myndar svćđin. Dökka litinn í höfunum má rekja til basalts en ljósa litsins til ljósleitrar bergtegundar sem kallast anortţósít.

Chang’e 3 á ađ lenda í Regnbogaflóa (Sinus Iridum) á Regnhafinu (Mare Imbrium), einu af dökku svćđunum sem viđ sjáum međ berum augum á tunglinu. Ekki er vitađ nákvćmlega hvar geimfariđ lendir en líklegt ţykir ađ ţađ verđi skammt frá gígnum Laplace A.

wac_sinus_iridum300m.png

Lendingarstađur Chang'e 3 í Regnbogaflóa (Sinus Iridum) í Regnhafinu (Mare Imbrium) á tunglinu. Mynd: NASA/GSFC/Arizona State University

Áriđ 1970 lenti sovéska geimfariđ Luna 17 međ jeppann Lunokhod 1 um 250 km suđvestur af sama gíg. Sá jeppi starfađi í tćplega ár og ók á ţeim tíma tíu og hálfan kílómetra.

m175502049r_l17_thumb.png

Sovéska lendingarfariđ Luna 17 á tunglinu. Í kringum ţađ eru hjólför jeppans Lunokhod 1 en hann sjálfur sést ekki á myndinni. Mynd: NASA/GSFC/Arizona State University 

Laplace A er áhugaverđur rannsóknarstađur. Hann er tiltölulega ungur gígur (nokkur hundruđ milljón ára), um 8 km breiđur og 1.600 m djúpur. Í gígbörmunum sjást nokkur mismunandi berglög og berghlaup (skriđur). Á gígbotninum er storknuđ árekstrarbráđ, nokkurs konar frosiđ stöđuvatn úr berginu sem bráđnađi viđ áreksturinn, um 2.500 metrar í ţvermál.

laplacea_14mp_nac.png

Laplace A gígurinn. Mynd: NASA/GSFC/Arizona State University 

Laplace A er gott dćmi um ungan gíg sem myndađist í basalthafi. Aki jeppinn ađ gígnum, mun hann aka í gegnum efnisletturnar frá honum. Fjćrst gígnum er efniđ sem var grynnst eđa viđ yfirborđiđ, en viđ gígbarmana er efniđ sem grófst upp af mestu dýpi. Á ţennan hátt verđur hćgt ađ fá innsýn berg á mismunandi dýpi á tunglinu.

Enn er margt á huldu um basalthöfin á tunglinu en jeppinn Yutu getur hjálpađ okkur ađ svara nokkrum spurningum um ţau, til dćmis um ţykkt hraunanna, samsetningu ţeirra og hvort og ţá hvernig ţau breyttust međ tímanum. Í jeppanum er einnig ratsjá sem „sér“ niđur á allt ađ 100 metra dýpi. Allar ţessar upplýsingar gćtu sagt okkur ýmislegt nýtt um eldgosasögu tunglsins og ţar af leiđandi ţróunarsögu ţess.

Hingađ til hafa hvorki mönnuđ né ómönnuđ geimför lent nálćgt ferskum árekstragígum á tunglinu. Reyndar voru hugmyndir uppi um ađ senda einn af aflýstu Apollo leiđöngrunumgígnum Tycho snemma á áttunda áratugnum.

Ljóst er ađ Chang’e 3 mun veita okkur nýja sýn á tungliđ og ţess vegna eru vísindamenn um allan heim mjög spenntir fyrir leiđangrinum.

Ţegar Chang’e 3 verđur lent á tunglinu mun ekki líđa á löngu ţar til Lunar Reconnaissance Orbiter geimfar NASA kemur auga á geimfariđ og jeppann í Regnbogaflóa. Viđ hlökkum til ađ sjá ţćr myndir!

Ađ endingu, ef einhver hefur áhuga skrifađi ég stuttan pistil um geimkapphlaup Indverja og Kínverja í nýjustu (17.) útgáfu Kjarnans.

- Sćvar Helgi Bragason


« Síđasta fćrsla | Nćsta fćrsla »

Athugasemdir

1 Smámynd: Davíđ

Sćvar takk fyrir ţitt innlegg í ţessa umrćđu, ég sá stjörnuhrap seint í gćrkvöldi. Ég elska ađ horfa upp í himininn á kvöldin.  Ţú gerir líf mitt skemmtilegra

Davíđ, 14.12.2013 kl. 16:19

Bćta viđ athugasemd

Ekki er lengur hćgt ađ skrifa athugasemdir viđ fćrsluna, ţar sem tímamörk á athugasemdir eru liđin.

Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband